W ostatnich tygodniach trwały prace na cmentarzu żydowskim w Anielinie pod Otwockiem. Wzdłuż jego granic układano ciężkie głazy. Przed 65. rocznicą likwidacji otwockiego getta udało się już w ten sposób otoczyć ponad połowę terenu cmentarza. 

Jest to kolejny etap prac porządkowych na anielińskim cmentarzu. Z ramienia Społecznego Komitetu Pamięci Żydów Otwockich i Karczewskich projekt przygotowali i pracami kierowali: Monika Czub, Monika Radkiewicz i ks. Wojciech Lemański. Około 50 ton kamieni wzdłuż granic cmentarza rozłożyli młodzi mieszkańcy Ośrodka Readaptacyjnego Ministerstwa Zdrowia w Anielinie (sąsiadującego z cmentarzem) i grupa baptystów z południa USA, którzy od trzech lat co roku pracują na otwockim kirkucie. Wycięli oni również chaszcze, aby linie graniczne cmentarza były zauważalne. 

Dzięki ciężkiej pracy polskich i amerykańskich wolontariuszy wyznaczony został teren cmentarza. Wyraźnie widać obecnie zwłaszcza granice kirkutu od strony najbardziej uczęszczanej przez mieszkańców Otwocka i turystów. Leżące blisko siebie kamienie w ciekawy sposób współbrzmią z kamiennymi pomnikami pochowanych tu Żydów. 
Na cmentarzu w Anielinie w okresie międzywojennym byli grzebani głównie Żydzi, którzy umierali w otwockich szpitalach i sanatoriach (Żydów otwockich chowano zasadniczo na cmentarzu w Karczewie przy ul. Otwockiej). Przez wiele lat po II wojnie światowej nagrobki na cmentarzu niszczały. Niektóre groby zostały splądrowane przez poszukiwaczy żydowskich kosztowności. W okresie komunizmu przez teren cmentarza przeprowadzono linię wysokiego napięcia. Ze względu na tajemnicze położenie w sosnowym lesie miejsce to przyciągało jednak wiele osób zafascynowanych religią i kulturą żydowską. 

Od roku 2002 prace porządkowe na anielińskim cmentarzu są systematycznie prowadzone przez Społeczny Komitet Pamięci Żydów Otwockich i Karczewskich. Członkowie Komitetu podkreślają, że ich praca na cmentarzu anielińskim to wyraz pamięci o przeszłości rodzinnego miasta, ale także swoiste zadośćuczynienie za zniszczenia, jakich dokonali w tym miejscu przed laty inni otwocczanie. 

Dzięki zaangażowaniu wielu osób, także otwockiej młodzieży,wygląd cmentarza systematycznie się zmienia. Jeszcze kilka lat temu nagrobki były zupełnie niewidoczne - tkwiły ukryte w gęstych zaroślach. Dziś krzaki są wycięte. Teren cmentarza został także oczyszczony z zarośli i uschniętych drzew. Odsłoniło to piękny widok kamiennych nagrobków. Dostrzec już można bez trudu, że jest to teren dużego cmentarza (1,7 ha). 

Właścicielem cmentarza w Anielinie jest warszawska gmina wyznaniowa żydowska. Od roku 2004 z gminą żydowską w renowacji anielińskiego cmentarza współpracuje Społeczność Baptystyczna w Otwocku (I Zbór Baptystyczny w Otwocku - Droga Życia) i baptystyczni wolontariusze z USA (Georgia, Tennessee, Alabama, Teksas i Północna Karolina). Początkowo prace prowadził North Lanier Baptist Church. W ostatnich dwóch latach w prace porządkowe na cmentarzu w Anielinie zaangażowało się łącznie około 140 wolontariuszy ze środowisk baptystycznych z USA i Polski. Osobą odpowiedzialną w Polsce za kontakty z amerykańskimi baptystami jest Steven D. Reece. Wykłady dla wolontariuszy o tradycji żydowskiej wygłaszał Aleksander Wąsowicz z Komisji Rabinicznej ds. Cmentarzy, który stale współpracuje z baptystami.

Niedawno pod patronatem warszawskiej gminy żydowskiej (którą reprezentuje Piotr Rytka-Zandberg) baptyści rozpoczęli inwentaryzację całego cmentarza w Anielinie. Z ramienia gminy warszawskiej prace inwentaryzacyjne koordynuje Remigiusz Sosnowski. Ustalono wstępnie, że na cmentarzu znajduje się ponad 900 nagrobków. 

Anieliński cmentarz chętnie odwiedzają także grupy młodzieży żydowskiej z różnych stron świata podczas podróży do Polski, m.in. uczestnicy Marszu Żywych. W ostatnich latach na cmentarzu w Anielinie młodzi Polacy z otwockich szkół kilkakrotnie pracowali wspólnie ze swoimi żydowskimi rówieśnikami z Australii, USA i Izraela. W organizację polsko-żydowskich spotkań na cmentarzu w Anielinie zaangażowani są zwłaszcza nauczyciele otwockich liceów ogólnokształcących: Piotr Cmiel i Jadwiga Rakowska, członkowie Społecznego Komitetu Pamięci Żydów Otwockich i Karczewskich.

W ostatnich latach coraz więcej mieszkańców Otwocka odwiedza teren cmentarza w Anielinie. Spontanicznie zapalane lampki płoną na nim także 1 i 2 listopada, gdy katolicy wspominają swoich bliskich zmarłych... Choć wiele nagrobków jest zniszczonych, przewróconych czy połamanych, odżyła pamięć o tym miejscu i ludziach, którzy tam spoczywają.

 

Autor: ZN 

24 sierpień 2007